HABAŞ katliamı da dâhil olmak üzere adına “kaza” dedikleri cinayetlerde katledilen sınıf kardeşlerimizin hesabını sormak için bir adım öne çıkalım. Bir adım öne çıkalım ki, bir daha benzer acıları yaşamayalım! Bir adım öne çıkalım ki, kölelik prangalarını kıralım! Bir adım öne çıkalım ki, bu kan emici vampirleri hak ettikleri yere, tarihin çöplüğüne gönderelim! Bir adım öne çıkalım ki, iş cinayetlerinin son bulduğu, insanca yaşayacağımız bir dünya kuralım!
Marx, kapitalizmi kana susamış bir vampir olarak tasvir ediyordu. Ve o vampir, sadece emeğimizi sömürerek beslenmiyor. Kapitalizmin o vahşi ve ilkel yüzü suratımıza her gün yeniden bir tokat gibi çarpıyor.
Sadece düşük ücretlerden, yoksulluktan, güvencesizlikten, işsizlik korkusundan bahsetmiyoruz. Tüm bunların bir sonucu olarak yaşanan ve her gün bizlere lanet okutan o koşulları yeniden ve yeniden üreten bir vahşet düzenine işaret ediyoruz.
İSİG verilerine göre Türkiye’de her yıl 2 binin üzerinde işçi adına “kaza” denilen iş cinayetlerinde hayatını kaybediyor. Her gün en az 6 can… Çoğunun adını bile duymuyoruz. Haber değeri bile taşımıyorlar, sahibinin sesi gazeteler ve televizyonlar için.
Ama bazen mızrak çuvala sığmıyor işte. Soma’da, Ermenek’te, Dilovası’nda olduğu gibi, kapitalizmin o kanlı dişlerinin boynumuza nasıl geçtiği, kör gözlere parmak sokarak suratımıza çarpıyor. O zamanlarda bile adına “kaza” diyor, “kader” diyor, normalleştirmeye çalışıyorlar. Alışmamızı, sineye çekmemizi istiyorlar.
İşte, o tokatlardan biri daha çarptı 9 Kasım’da suratımızın tam orta yerine. İzmir Aliağa’da, HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda tam 19 işçi kardeşimiz göz göre göre katledildi. Üretimin bir saniye bile durmasına tahammülü olmayan, kâr hırsıyla gözü dönmüş asalak HABAŞ kapitalisti Mehmet Rüştü Başaran hepimizin gözleri önünde toplu bir katliam gerçekleştirdi. Tonlarca erimiş çeliğin ve patlayan doğalgaz hatlarının arasında kül olan bedenler, Başaran’ın milyar dolarlık servetine eklenen yeni sıfırların kanlı bedeli oldu.
Planlı bakımların sırf üretim yavaşlamasın diye ertelendiği, kapasitesinin çok üzerinde çalıştırılan çürümüş vinçlerin işçilerin tepesinde sallandırıldığı HABAŞ krallığı, Türkiye kapitalizminin vahşi ve ilkel yüzünü tüm gerçekliği ile bir kez daha ortaya serdi. HABAŞ’ta kopan sadece tavan vinci, patlayan sadece çelik kazanı değildi. Bir bütün olarak sermaye düzeninin çürümüşlüğü dizginlerinden kopup üzerimize aktı.
HABAŞ demek Türkiye demek!
9 Kasım’da yaşanan katliam, HABAŞ kapitalistinin ilk cinayeti değildi. Bugüne kadar onlarca işçi HABAŞ’ta iş cinayetlerinde katledildi. Daha 9 Kasım’daki patlamanın 4 gün öncesinde, 5 Kasım’da Eyüp Eğinli; 3 hafta öncesinde, 21 Ekim’de ise Hakan Doğan HABAŞ kapitalistinin kâr hırsının kurbanı oldu. Oysa HABAŞ kapitalisti Mehmet Rüştü Başaran, 2017 yılında yaşanan bir diğer iş cinayeti yüzünden daha birkaç ay önce sonuçlanan mahkemede 4 yıl 10 ay hapis cezası ve “meslekten men” cezası almıştı. Ama İSO 500 listelerinin ilk 20’sinden geriye düşmeyen HABAŞ’a, 950 milyon dolarlık servetiyle Türkiye’nin en zengin 35. kişisi olan Mehmet Rüştü Başaran’a kim dokunabilirdi ki? Verilen göstermelik ceza, elbette onun yeni cinayetler işlemesine engel olamazdı!
Tam da bu yüzden HABAŞ demek, Türkiye demek. HABAŞ’ta inşa edilen kölelik düzeni Türkiye kapitalizminin vahşi ve ilkel ama bir o kadar da açgözlü yüzünün çıplak bir temsili. Onun hikâyesi, Türkiye kapitalizminin hikâyesi…
Kanlı bir imparatorluğa doğru…
HABAŞ, AKP iktidarıyla sıfırdan var edilmiş bir “yandaş sermaye” değil. O, kökleri eskiye dayanan, Türkiye’nin “geleneksel” sanayi devlerinden biri. Temelleri 1956 yılında Hamdi Başaran tarafından, İstanbul Topkapı’da kurulu sınai ve tıbbi gaz üretimi yapan küçük bir tesisle atıldı. Bugünkü “dokunulmaz” konumuna gelene kadar da hep sıçrayarak büyüdü.
İhracata dayalı büyüme modeline geçilen 1980’lerde HABAŞ, sadece gaz üretmekle kalmayıp gazın en çok kullanıldığı ağır sanayiye yöneldi. Onlarca işçiye mezar olan İzmir Aliağa’daki dev demir çelik tesisi 1987’de kuruldu. Bu hamle, şirketi Türkiye’nin en büyük çelik üreticilerinden biri yaptı. 1990’ların sonlarında LPG pazarına girdi. 1997 yılında Anadolubank’ı Özelleştirme İdaresi’nden satın alarak finans sektörüne adım attı. Mehmet Rüştü Başaran döneminde agresifleşen büyüme stratejisinin önemli adımlarından bir diğeri ise Honda’nın Türkiye fabrikasını satın alarak otomotiv sektörüne girmesi oldu.
Bu büyüme hikâyesinin trajik bir tarafı da var. HABAŞ’ın kurucusu Hamdi Başaran, 9 Kasım’da 19 işçiye mezar olan Aliağa’daki o dev tesiste, yine bir “iş kazası” sonucu hayatını kaybetti. Yerine geçen Mehmet Rüştü Başaran ise, babasına mezar olan o cehennemin başka ölümlere neden olmaması için gerekli önlemleri almak yerine, krallığını yeni mezarlar üzerinde yükseltmeyi tercih etti. Yani, tam anlamıyla babasını tanımayan kapitalizm hikâyesi… Yani Türkiye kapitalizmi!
Cehennemin sacayakları
İşte o Türkiye kapitalizmi, devletin tüm kurumlarını HABAŞ krallığının kapısına bekçi dikerek ayakta tutuyor. Mehmet Rüştü Başaran’a verilen o göstermelik 4 yıl 10 aylık hapis cezasının, o devasa fabrikanın kapılarından içeri girememesi rastlantı değil. Bu tablonun kaynağı, AKP iktidarının 25 yıldır ilmek ilmek ördüğü neoliberal sermaye birikim rejiminin ta kendisidir.
AKP iktidarı sadece ülkeyi devasa bir şantiyeye çeviren rant ve inşaat ekonomisi inşa etmekle kalmadı. Kuralsızlığın, esnek ve güvencesiz çalışmanın kural hâline getirildiği çalışma rejimiyle, ihracat ve büyüme rekorlarının işçi kanıyla yazıldığı bir cehennem inşa etti. Bu cehennemde devletin görevi, milyarlarca dolarlık ihracat yapan HABAŞ gibi “sanayi devleri”ni denetlemek değil, onların kârlarını ne pahasına olursa olsun korumak oldu. İşçiye hakkını aradığında copu ve kelepçeyi reva gören devlet, binlerce işçinin canına kasteden katilleri ise cezasızlık zırhıyla kuşattı.
AKP’nin zirveye taşıdığı bu vahşi birikim modeli, temel dayanaklarından olan düşük ücretlere ve ağır çalışma koşullarına dayalı çalışma rejimiyle birlikte HABAŞ’ta üç temel sacayağı üzerinde yükseldi: Taşeronlaştırma, piyasalaştırılmış iş güvenliği ve gangster sendikacılık!
HABAŞ’taki devasa taşeron ağı, üretimin teknik bir gerekliliği değildir. İşçi sınıfını paramparça ederek örgütsüzleştirmek ve daha düşük ücretlerle işçi çalıştırmak için inşa edilmiş modern bir kölelik sistemidir. Üretim rekorları Başaran’ın hanesine yazılırken, ölümlerin sorumluluğu mümkün olan her durumda taşeron firmalara yüklenmeye çalışıldı. Hukuki sorumluluk ve iş cinayetlerinin faturası alt kademelere yüklendi. Çıkar ilişkileri üzerine kurulu bu düzenin yöneticileri yeri geldiğinde gözden çıkarılarak, Başaranlar’ın sicilini temiz tutmak için kurban edildi.
AKP eliyle ticarileştirilen işçi sağlığı ve iş güvenliği politikaları, kurulan ölüm ve sömürü düzeninin bir diğer önemli parçası oldu. Bu politikalarla devletin denetim sorumluluğu özel şirketlere devredildi. 19 işçinin canına mal olan bir katliamın ardından Çalışma Bakanı’nın kameraların karşısına çıkıp utanmazca “Ciddi bir sorun tespit edilmedi” diyebilmesi, bu düzenin nasıl işlediğinin, iş cinayetlerinin kâğıt üzerinde nasıl aklanarak iş güvenliğinin nasıl yalana dönüştürüldüğünün kanıtıdır. Bu düzenek, cinayetleri önlemek için değil, kılıfına uydurmak için tasarlanmıştır.
Ve bu ölümcül düzenin, o cehennem sıcağında ve çürümüş vinçlerin altında tıkır tıkır işlemesini sağlayan en karanlık dişlisi! AKP’nin grev yasaklarıyla, “milli güvenlik” kılıflarıyla koruduğu düzenin fabrikadaki fiili bekçisi, adı sendika kendisi çete olan Türk Metal şebekesi! Türk Metal, yetkili olduğu tüm diğer fabrikalarda olduğu gibi HABAŞ’ta da yıllardır kapitalist patronun maşası ve sopası olarak çalışıyor. Bir işçi “bu vinç bozuk, altından geçmem” dediğinde, karşısında önce bu çeteleşmiş sarı sendikanın temsilcilerini buluyor. Mobbing, işten atılma tehdidi ve açlık korkusuyla işçinin iradesi doğrudan bu ihanet şebekesi tarafından kırılıyor. 19 kardeşimizi o erimiş çelik kazanlarının önüne savunmasız ve örgütsüz bir şekilde iten gücün bir parçası da, aidatını işçilerden alıp ruhunu kapitalistlere satan bu asalak sendikal düzendir.
Hesap sormak için bir adım öne!
Açıktır ki, bizler HABAŞ’ta erimiş çeliğe karışan kanın hesabını sormadan bu sömürü cehennemi son bulmayacaktır.
Ekmek ile ölüm arasına sıkıştırıldığımız, işten atılma korkusuyla sindirildiğimiz bu düzenin bizlere; daha fazla sömürü, daha fazla kölelik, daha fazla ölüm ve gözyaşından başka verebileceği bir şey yoktur.
HABAŞ katliamı da dâhil olmak üzere adına “kaza” dedikleri cinayetlerde katledilen sınıf kardeşlerimizin hesabını sormak için bir adım öne çıkalım.
Bir adım öne çıkalım ki, bir daha benzer acıları yaşamayalım!
Bir adım öne çıkalım ki, kölelik prangalarını kıralım!
Bir adım öne çıkalım ki, bu kan emici vampirleri hak ettikleri yere, tarihin çöplüğüne gönderelim!
Bir adım öne çıkalım ki, iş cinayetlerinin son bulduğu, insanca yaşayacağımız bir dünya kuralım!



